Bazen Rakamlar Yalan Söylemez, Ama Çoğu Zaman Söyler

Bakın, şöyle düşünün. Kupon hazırlarken önünüze üç tane istatistik atıyorlar: xG, form puanı, h2h. Hangisine güveneceksiniz? Ben yıllardır bu işin içindeyim, açıkçası çoğu kişi yanlış yere bakıyor.

Mesela geçen hafta bir arkadaşım geldi, 'Hocam Galatasaray'ın xG'si 2.5, Beşiktaş'ın 1.2, neden üst bitmedi?' diye sordu. İşte bu sorunun cevabı, xG'nin ne anlattığını bilmemekten kaynaklanıyor.

xG: Beklenen Gol mü, Beklenen Hayal Kırıklığı mı?

xG, yani 'expected goals' (beklenen gol), bir takımın yarattığı pozisyonların kalitesini ölçer. Ama bu, 'gol olacak' anlamına gelmez. Sadece 'şans yüksek' der. 2022-2023 sezonunda Premier Lig'de Liverpool'un xG'si ligin en yükseklerindendi, ama bir sürü maçta 1-0 kaybettiler. Çünkü xG, kalecinin gününde olup olmadığını, direğin dönüp dönmeyeceğini bilemez.

Burada ufak bir not: xG'ye bakarken maçın 90 dakikasını düşünün. İlk yarıda 3 tane yüzde 0.5'lik şans, ikinci yarıda 1 tane yüzde 0.8'lik şans… Toplam xG 2.3 eder. Ama bu, 2 gol atılacak anlamına gelmez. Gerçekten iyi takımlar, düşük xG'li pozisyonları bile gole çevirebilir. Mesela 2019-2020 Şampiyonlar Ligi'nde Bayern Münih, Barcelona'yı 8-2 yenerken xG'si 3.5'ti. Yani xG'nin üzerinde gol attılar. Olağanüstü bir bitiricilik.

Peki xG ne zaman işe yarar? Uzun vadede. Bir takımın 10 maçlık xG'si, gerçekten iyi oynayıp oynamadığını gösterir. Ama tek bir maçta, özellikle düşük liglerde, xG'nin pek anlamı yok. Türkiye'de 1. Lig'de xG verileri bile sağlıklı değil çoğu zaman.

Form Puanı: Son 5 Maç mı, Yoksa Son 5 Hafta mı?

Form puanı dediğimiz şey, genelde son 5 maçın puan ortalaması. Ama bu çok yanıltıcı olabilir. Hadi şuradan başlayayım: Bir takım son 5 maçta 4 galibiyet almış olabilir, ama rakiplerinin hepsi ligin dibindeki takımlar. O form puanı gerçek gücü yansıtmaz. Ya da tam tersi, takım son 5 maçta 4 yenilgi almış, ama rakipleri Galatasaray, Fenerbahçe, Beşiktaş gibi takımlar. O zaman form puanı düşük görünür, ama takım aslında fena değildir.

Bence form puanına bakarken, 'maçların zorluk derecesi'ni de hesaba katmak lazım. Ben kendim bir puan sistemi kullanıyorum: Son 5 maçın her birine rakip gücüne göre ağırlık veriyorum. Mesela liderle oynanan maçın galibiyeti, son sıradaki takıma karşı alınan galibiyetten daha değerli.

Burada bir örnek vereyim: Dede Mahmut'un geçen ayki kuponlarına baktığınızda, form puanı yüksek takımları seçtiğini görürsünüz. Ama o, sadece puana değil, takımın oyununa da bakar. Mesela bir takım son 5 maçta 3 galibiyet almış, ama her maçı zor kazanmış, kaleye isabetli şutu az. O zaman o takıma güvenmez.

H2H: Tarih Tekerrür mü Eder?

Head-to-head, yani iki takımın geçmiş karşılaşmaları. Bu istatistik bence en çok yanlış yorumlananlardan biri. İnsanlar diyor ki 'Beşiktaş son 5 deplasmanda Galatasaray'a yenilmemiş, yine yenilmez.' Ama o maçlardaki takımlar, teknik direktörler, oyuncular çoktan değişmiş.

H2H'nin anlamlı olduğu durumlar var mı? Var tabii. Özellikle derbilerde, büyük takımlar arasında psikolojik üstünlük olabilir. Ama alt liglerde, iki takım arasındaki son 10 maçın 8'ini ev sahibi kazanmışsa, bu bir pattern olabilir. Yine de dikkatli olmak lazım.

Sürprizci Dede'nin başarısına bakın. %30.82 başarı oranıyla 159 kupon yapmış. Onun sırrı, h2h'yi tek başına kullanmamak. Mesela bir maçta h2h ev sahibini gösteriyor, ama form puanı deplasmanı işaret ediyor. O zaman hangisine güvenecek? İkisini de bir kenara koyup, maçın önemine, sakatlıklara, motivasyona bakar.

Peki Hepsini Birleştirince Ne Olur?

İşte asıl mesele bu. Tek bir istatistiğe güvenmek, gözü kapalı kupon yapmak gibidir. Ben kendi adıma şöyle bir sistem kullanıyorum:

Bu üçünü bir potada eritip, bir de kendi gözlemlerimi eklerim. Mesela bir takımın son maçlarda kırmızı kart görüp görmediği, önemli bir oyuncusunun sakat olup olmadığı gibi.

Oran Veziri'nin %21.66 başarısı var. O da istatistikleri kullanır, ama kendi sezgisini katar. Çünkü istatistikler geçmişe bakar, futbol ise anlık bir oyun.

Son Söz: İstatistikler Araçtır, Amaç Değil

Kupon yaparken xG, form puanı, h2h size yol gösterir. Ama asıl kararı siz verirsiniz. Mesela geçen hafta bir maçta ev sahibinin xG'si yüksekti, formu iyiydi, h2h'de üstündü. Ama deplasman takımı ligin en iyi kontra atak takımıydı ve ev sahibinin savunması zayıftı. Ne oldu? Deplasman 2-0 kazandı. İstatistiklerin hepsi yanıltıcı olabilir, eğer derinlemesine bakmazsanız.

Benim size tavsiyem, bu istatistikleri bir süzgeç olarak kullanın. Ama son kararı verirken, maçı izleyin, haberleri okuyun, takımın ruh halini anlamaya çalışın. Çünkü futbol, sadece rakamlardan ibaret değil. Değil mi?